ANKARA — Başkent Ankara’nın sert, gri ve hiyerarşik dokusu içinde bazı insanlar vardır ki şehir onları adeta yutmuştur. Sabah saat 08:00’de aynı kaldırımdan yürüyerek evlerinden çıkarlar, akşam saat 18:00’de aynı duraklardan dönerler. Yıllar geçer, iktidarlar değişir, bakanlar gelir gider; ancak onlar değişmez ya da dışarıdan bakıldığında öyle görünür. Bakanlık koridorlarında, gizli toplantı odalarında ve devletin işleyişinin görünmez dişlileri arasında kaybolup giderler. Kimse adlarını sormaz, kimse nerede oturduklarını merak etmez. Sadece oradadırlar; her zaman, her kritik toplantıda, her stratejik karar anının hemen kenarında, sessiz birer gölge gibi.

İşte bu portrenin yaşayan tanığı, 1989 yılından bu yana Dışişleri Bakanlığı bünyesinde tercüman olarak görev yapan Selim Kuşçu’ydu. Otuz dört yıldır Fransızca, İngilizce ve Almancayı ana dili gibi konuşan Kuşçu, bu üç dili o kadar içselleştirmişti ki artık rüyalarında hangi dilde konuştuğunu dahi hatırlamıyordu. Onlarca NATO toplantısında, savunma zirvelerinde, ikili müzakerelerde ve kapalı kapılar ardındaki en hassas görüşmelerde Türkiye’nin kritik diplomatik anlarının sessiz tanığı olmuştu. Mesleğinin altın kuralını da çok iyi biliyordu: İyi bir tercüman görünmezdir; sadece sesi vardır, kendisi yoktur. Zamanla bu mesleki görünmezlik, Selim’in hayatının bütününe sinmiş, onu toplumdan ve hatta ailesinden bile soyutlayan bir zırha dönüşmüştü.

Ankara’nın Çankaya semtindeki mütevazı dairesinde yaşayan, iki yetişkin çocuk babası ve emekli bir öğretmen eşe sahip olan Selim’in hayatı, dışarıdan bakıldığında kusursuz bir devlet memuru profili çiziyordu. Ancak her mükemmel maskenin arkasında, zamanın tozlu raflarında unutulmayı bekleyen bir zayıf nokta bulunur.

Yıl 1994’tü. 29 yaşında genç bir devlet memuruyken yüksek lisans yapmak üzere Fransa’ya giden Selim, ilk kez yurt dışının, devlet sınırlarının ve kontrollü hayatın dışındaki bir dünyanın içine adım atmıştı. O yıllarda tanıdığı insanlar arasında akademisyenler, gazeteciler ve ne iş yaptığını tam olarak tanımlayamayan ama her zaman doğru yerlerde bulunup doğru soruları soran gizemli figürler yer alıyordu. Genç Selim o dönemde kariyerini ve geleceğini altüst edecek bir hata yaptı. Ne olduğunu hiçbir zaman tam olarak itiraf etmediği; bir belge mi, bir zaaf mı yoksa bir gece mi olduğu yalnızca kendisi ile o bilgiyi elinde tutanlar tarafından bilinen o sır, Fransa’nın dış istihbarat servisi DGSE’nin (Direction Générale de la Sécurité Extérieure) dikkatinden kaçmamıştı.

Fransız istihbaratı, Selim’in yaptığı hatayı belgeleyerek dosyasına kaldırmıştı. Üzerine bir tarih yazılmamış, acil bir eylem planı konulmamıştı; sadece doğru anın gelmesi beklenmişti. Aradan geçen 18 yıl boyunca Selim kariyer basamaklarını sessizce tırmandı. 2012 yılına gelindiğinde, Türkiye’nin NATO’daki savunma işbirliği müzakerelerinde düzenli olarak görevlendirilen kıdemli tercümanlar arasına girmeyi başardı. Artık masalarda konuşulan konular çok daha ağırdı: Yerli savunma sistemleri, teknoloji transferleri, kritik stratejik pozisyonlar ve Türkiye’nin geleceğini şekilendiren askeri projeler. Ve Selim, her kritik masada en yetkili kulak olarak oradaydı.

O yılın Kasım ayının son günlerinde, bakanlıktaki kilitli odasına bırakılan küçük bir zarf, her şeyi değiştirdi. İçinde geçmişteki o karanlık döneme ait somut bir kanıtın kopyası vardı. Zarfı okuduğunda uzun süre hareketsiz kalan Selim, aynaya baktığında içindeki o uzun ve sessiz savaşı kaybettiğini anladı. İlk temas kurulmuş, ardından gelen süreçte sistemin dişlileri arasına sızan o küçük çark dönmeye başlamıştı.

Milli İstihbarat Teşkilatı’nın (MİT) yürüttüğü rutin kontraespiyonaj analizleri, Türkiye’nin NATO müzakerelerindeki kritik bir örüntüyü fark etmesiyle düğmeye basıldı. Belirli toplantılardan 3 ila 5 gün sonra, Fransız tarafının müzakere masasındaki tutumunda açıklanamayan ince değişiklikler yaşanıyordu. Bunlar büyük skandallar değil; bir müzakere maddesindeki küçük pozisyon kaymaları, teknik konularda önceden tahmin edilemeyen dirençler ya da beklenmedik yumuşamalardı. Kamuoyuna yansımayan, diplomatik yazışmalara geçmeyen, yalnızca masadaki uzmanlar tarafından hissedilen bu kaymalar, doğrudan Türk tarafının kapalı kapılar ardında kullandığı stratejik argümanlarla birebir örtüşüyordu.

Teşkilat uzmanları o toplantılarda yer alan isimlerin bir listesini çıkardı. Onlarca diplomat, asker ve bürokratın bulunduğu ortak paydalardan biri de kıdemli tercüman Selim Kuşçu’ydu. Bu tek başına hukuki bir kanıt olmasa da, izleme başlatmak için fazlasıyla yeterliydi.

Selim’in kusursuz rutini takibe alındı. Her sabah saat 07:00’de Çankaya’daki evinden çıkıp 12 dakikalık mesafedeki Dışişleri Bakanlığı’na yürüyen, öğle yemeklerini aynı lokantada aynı masada yiyen bu adam, belirli kritik toplantıların ardından rutinini kırıyordu. O günlerde Kızılay’a inen Selim, Ziya Gökalp Caddesi’nin arka sokaklarındaki pencerersiz, loş ve kimsenin kimseyle konuşmadığı küçük bir pastaneye giriyordu. Yarım saat kadar çay içip masada bir gazete bırakarak ayrılıyor; kısa süre sonra gelen sıradan görünümlü bir adam o gazeteyi alıyor, dışarıda bekleyen diplomatik plakalı bir araçla uzaklaşıyordu.

Ancak Türk istihbaratı hemen operasyon yapmadı. Doğru anın beklenmesi gerekiyordu. Operasyonun erken bir hamleyle deşifre olması, şebekenin geri kalanını gizleyebilirdi. Üç ay boyunca Selim hiçbir şeyden habersiz her sabah aynı saatte evinden çıkıp aynı kelimeleri iki dil arasında taşımaya devam etti. Omuzlarında taşıdığı 11 yıllık yükün ağırlığı, artık fiziksel bir yorgunluğa dönüşmüştü.

Ocak ayının son salı sabahı, rutin işleyişin dışına çıkan bir detayla başladı. Selim bakanlığa gelip 4. kattaki ofisinin önüne ulaştığında, kapının altından sızan ışığı fark etti. Kapıyı kilitli bıraktığından emindi. İçeri girdiğinde masasının karşısındaki sandalyelerde oturan iki takım elbiseli adamla karşılaştı. Masanın üzerinde tek bir nesne duruyordu: Pastanedeki masada gazete okurken, daha önce hiç fark edilmediği bir açıdan çekilmiş kendi elinin fotoğrafı.

Selim uzun süre fotoğrafa baktı. Aklından kaçış yolları, inkar stratejileri ve alternatif açıklamalar geçti. Ancak bir tercümanın hızlı çalışan zihni o an hiçbir çıkış yolu bulamadı. Başını kaldırıp adamlara baktı ve o tarihi soruyu sordu:

Cevap kısa ve net oldu: “Yetecek kadar.”

Selim’in yüzünde o an beliren ifade korku ya da panik değil; 11 yıldır omuzlarında taşıdığı, her sabah kaldırıp her gece indirdiği o görünmez yükün son bulduğunun ağır, yorgun ve garip bir şekilde rahatlatıcı farkındalığıydı.

Yürütülen kapsamlı soruşturma, şebekenin sadece küçük bir pastaneden ibaret olmadığını, uluslararası boyutta uzanan çok daha geniş bir istihbarat ağını deşifre etti. Bu operasyon, Türkiye’nin NATO içindeki savunma sanayi projelerini ve stratejik müzakere süreçlerini yeniden değerlendirmesini zorunlu kıldı.

Selim Kuşçu’nun adı hiçbir resmi açıklamada geçmedi; davası tamamen gizlilik içinde yürütüldü. Ankara’da onu tanıyanların büyük çoğunluğu hâlâ ne olduğunu bilmiyor. Ziya Gökalp Caddesi’nin arka sokaklarındaki o küçük pastane bugün hâlâ açık; müşterileri yalnız oturuyor, kimse kimseyle konuşmuyor ve masalarda zaman zaman unutulan gazeteler kalıyor.

Ancak başkentte hiçbir şey eskisi gibi değil. Devletin sessiz gözü, rutin denilen maskenin arkasında saklanan her küçük kırılmayı, her ufak sapmayı ve her ihaneti kaydetmeye devam ediyor. Çünkü vatan savunması yalnızca sınır hatlarında, sarp dağlarda veya cephe gerisinde yapılmaz; bazen bir bakanlık koridorunda, bazen kritik bir analiz raporunda, bazen de iki dil arasında köprü kuran bir tercümanın sessiz vicdanında verilir.